Этносаралық татулық – бірлік пен тұрақтылықтың кепілі
Қоғамның тұрақты дамуы мен елдің болашағы ең алдымен адамдар арасындағы өзара түсіністікке, сыйластыққа және ортақ мақсатқа ұмтылуға байланысты. Көпэтносты мемлекет үшін қоғамдық келісім мен этносаралық татулықтың маңызы ерекше. Себебі әртүрлі этнос өкілдерінің бейбіт қатар өмір сүруі – мемлекеттің ішкі тұрақтылығының маңызды көрсеткіштерінің бірі.
Қазақстан үшін этносаралық келісім – қоғам дамуының ажырамас бөлігі. Елімізде түрлі этнос өкілдері бір шаңырақ астында өмір сүріп, ортақ Отанның дамуына өз үлестерін қосып келеді. Әр азаматтың тіліне, мәдениетіне, салт-дәстүріне құрметпен қарау, сонымен бірге баршаға ортақ мемлекеттік құндылықтарды дәріптеу – қоғамдық келісімді нығайтудың негізгі тетіктерінің бірі.
Осы бағыттағы түсіндіру және профилактикалық жұмыстар Сауран ауданында да тұрақты түрде жүргізіліп келеді. Соның бірі – «Ұлықбек ЖББМ» мектебінде этносаралық татулықты нығайту, қоғамдағы бірлік пен тұрақтылықты сақтау және құқықбұзушылықтың алдын алу мақсатында ұйымдастырылған кездесу.
Жиынға Жаңа Иқан ауылының өзбек этномәдени бірлестігінің мүшесі Якупов Бабажан, «Қоғамдық келісім» КММ Сауран аудандық филиалының маманы Әди Мадияр және Жаңа Иқан ауылдық округі әкімінің орынбасары Исаев Бауыржан қатысып, оқушылармен ой бөлісті.
Кездесудің басты мақсаты – өскелең ұрпаққа этносаралық келісімнің маңызын түсіндірумен қатар, олардың бойында азаматтық жауапкершілік, құқықтық сауаттылық, елжандылық және өзара құрмет құндылықтарын қалыптастыру.
Бірлік – қоғам тұрақтылығының негізі
Бірлік ұғымы – кез келген қоғам үшін аса маңызды құндылық. Бірлігі берік елдің ішкі тұрақтылығы да мықты болады. Ал қоғамдағы тұрақтылық адамдардың бір-біріне деген сенімінен, өзара құрметінен және ортақ құндылықтарды мойындауынан қалыптасады.
Этносаралық татулық дегеніміз – әртүрлі этнос өкілдерінің бір-бірін құрметтеп, өзара түсіністік пен келісім жағдайында өмір сүруі. Бұл ретте әр этностың өзіндік мәдениеті мен дәстүрін сақтауына мүмкіндік берілуімен қатар, барлық азаматтарды біріктіретін ортақ құндылықтардың болуы маңызды.
Қазақстан қоғамындағы этносаралық келісімнің ерекшелігі де осында. Әртүрлі мәдениеттер мен дәстүрлердің өзара сабақтасуы елдің қоғамдық өмірін байыта түседі. Түрлі этнос өкілдері бір мектепте білім алып, бір ортада еңбек етіп, көрші болып, қоғамдық шараларға бірге қатысады.
Осындай күнделікті қарым-қатынас өзара түсіністік пен достықты нығайтады.
Алайда қоғамдық келісім өздігінен қалыптаспайды. Оны сақтау үшін тұрақты түрде түсіндіру, тәрбиелеу және алдын алу жұмыстары қажет. Әсіресе жас ұрпақтың бойына толеранттылық, өзге адамның мәдениеті мен пікіріне құрметпен қарау, ортақ Отанға деген жауапкершілік сияқты қасиеттерді сіңіру маңызды.
Жастар тәрбиесі – басты назарда
Қоғамдық келісімнің болашағы жастардың тәрбиесіне тікелей байланысты.
Бүгінгі оқушы – ертеңгі маман, ата-ана, қоғам мүшесі және елдің белсенді азаматы. Сондықтан оның бойында қалыптасқан дүниетаным мен құндылықтар жүйесі болашақ қоғамның сипатына әсер етеді.
Жастарға этносаралық татулықтың маңызын түсіндіру – тек тарихты немесе мәдениетті таныстыру емес. Бұл – адамның өзге адамдармен дұрыс қарым-қатынас орнатуына, өзгелердің құқығын құрметтеуіне және қоғамдағы жауапкершілігін түсінуіне ықпал ететін тәрбие.
«Ұлықбек ЖББМ» мектебіндегі кездесуде де осы мәселелерге ерекше көңіл бөлінді. Оқушыларға түрлі этнос өкілдері арасындағы достық пен өзара сыйластықтың маңызы түсіндірілді.
Кездесуге қатысушылар жастардың бойында елжандылық сезімін қалыптастырудың маңыздылығын атап өтті. Отанға деген сүйіспеншілік – тек сөзбен емес, адамның күнделікті ісінен көрінетін қасиет.
Өз елінің заңын құрметтеу, білім алуға ұмтылу, қоғамдық тәртіпті сақтау, өзге азаматтардың құқығын сыйлау және қоғамға пайдалы болуға талпыну – елжандылықтың нақты көріністері.
Қоғамдық келісім – ортақ құндылық
Этносаралық келісімді қамтамасыз ету белгілі бір этностың немесе белгілі бір әлеуметтік топтың ғана міндеті емес. Бұл – қоғамдағы әр азаматтың ортақ жауапкершілігі.
Адамдардың ұлтына, тіліне, мәдениетіне немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан бір-біріне құрметпен қарауы – өркениетті қоғамның белгісі.
Қоғамда өзара сыйластық қалыптасқан жағдайда түрлі пікірлер мен көзқарастарды бейбіт жолмен талқылауға мүмкіндік пайда болады. Келіспеушілікті жанжалға жеткізбей, диалог арқылы шешу мәдениеті де осындай ортада қалыптасады.
Сондықтан жастарға тек «татулықты сақтаңдар» деп айту жеткіліксіз. Оларға татулықтың күнделікті өмірде қалай көрінетінін түсіндіру қажет.
Сыныптастарына құрметпен қарау, басқа ұлттың мәдениетін мазақ етпеу, адамның сыртқы ерекшелігіне байланысты кемсітпеу, өзгенің пікірін тыңдау, әлеуметтік желілерде араздық тудыратын пікірлерді таратпау – мұның барлығы этносаралық мәдениеттің қарапайым көріністері.
Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдық маңызы
Этносаралық келісімді нығайту бағытында Қазақстан халқы Ассамблеясының қызметі ерекше маңызға ие.
Қазақстан халқы Ассамблеясы қоғамдағы қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға бағытталған түрлі жобалар мен бастамаларды жүзеге асыруға ықпал етеді.
Оның жұмысы тек мерекелік іс-шаралармен немесе мәдени бағдарламалармен шектелмейді. Қоғамдық келісім мәселелерін түсіндіру, азаматтық жауапкершілікті арттыру, түрлі этностардың мәдениетін құрметтеу, жастар тәрбиесіне көңіл бөлу және әлеуметтік мәселелердің алдын алу бағыттары да маңызды орын алады.
Осы тұрғыдан алғанда, мектептерде өткізілетін кездесулердің тәрбиелік мәні зор.
Өйткені оқушы этносаралық келісім ұғымын тек теориялық тұрғыдан емес, қоғамдағы нақты қарым-қатынастар арқылы түсінеді.
Мектеп – қоғамдық келісім мәдениетін қалыптастыратын орта
Мектеп – баланың білім алатын орны ғана емес, оның әлеуметтік тұлға ретінде қалыптасатын маңызды ортасы.
Оқушылар күн сайын әртүрлі мінезді, түрлі көзқарастағы құрдастарымен араласады. Осы ортада олар өзара қарым-қатынас жасауды, бір-біріне көмектесуді, ортақ ережені сақтауды және өзгенің пікірін құрметтеуді үйренеді.
Сондықтан мектептегі тәрбие жұмысының мазмұнында қоғамдық келісім, достық, толеранттылық және азаматтық жауапкершілік мәселелерінің болуы маңызды.
Этносаралық татулық туралы өткізілетін кездесулер оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, өзге мәдениеттерге деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Мұндай іс-шаралар барысында оқушылар өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, мамандармен тікелей пікір алмасады. Бұл өз кезегінде тақырыпты тереңірек түсінуге жағдай жасайды.
Құқықтық мәдениет пен этносаралық татулықтың байланысы
Кездесудің тағы бір маңызды бағыты – құқықбұзушылықтың алдын алу және жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру.
Құқықтық мәдениет – қоғам тұрақтылығының маңызды негіздерінің бірі.
Заңды құрметтейтін, өз құқығы мен міндетін білетін азамат қоғамдық тәртіпті сақтауға және өзгенің құқығын бұзбауға ұмтылады.
Жастар арасында құқықбұзушылықтың алдын алу үшін оларға заң талаптарын түсіндірумен қатар, азаматтық жауапкершілік ұғымын қалыптастыру қажет.
Әрбір әрекеттің салдары болатынын түсіну – құқықтық мәдениеттің маңызды бөлігі.
Оқушылардың өз құқықтарын білуі де маңызды. Сонымен қатар олар өз құқықтарын қорғау кезінде басқа адамның құқығына зиян келтірмеуі керектігін түсінуі қажет.
Бұл қағидат этносаралық қарым-қатынасқа да тікелей қатысты.
Өзге адамның ар-намысына, мәдениетіне немесе ұлттық ерекшелігіне құрметсіздік көрсету – қоғамдағы өзара сенімге кері әсер етуі мүмкін.
Сондықтан құқықтық тәрбие мен этносаралық келісім бір-бірімен тығыз байланысты.
Құқықбұзушылықтың алдын алу – ортақ міндет
Жастар арасында құқықбұзушылықтың алдын алу тек құқық қорғау органдарының жұмысы емес.
Бұл бағытта ата-ана, мектеп, қоғамдық ұйымдар және жергілікті атқарушы органдар бірлесіп жұмыс істеуі қажет.
Ата-ана баланың тәрбиесіне жауап береді. Мектеп оқушының білім алуымен қатар, оның қоғамдық ортада өзін дұрыс ұстауына ықпал етеді. Қоғамдық ұйымдар түсіндіру және тәрбиелік жұмыстар жүргізеді. Құқық қорғау органдары заң талаптарының орындалуын қамтамасыз етеді.
Осы бағыттардың барлығы бір-бірімен үйлескен кезде ғана профилактикалық жұмыстың нәтижесі жоғары болады.
Сондықтан «Ұлықбек ЖББМ» мектебінде өткізілген кездесудің бірнеше бағытты қамтуы – оның маңызды ерекшеліктерінің бірі.
Әртүрлілік – қоғамның байлығы
Көпэтносты қоғамның ерекшелігі – оның мәдени алуандығында.
Әр этностың өзіне тән салт-дәстүрі, мәдениеті, ұлттық тағамдары, өнері және тарихи мұрасы бар. Осы ерекшеліктердің барлығы қоғамның мәдени кеңістігін байытады.
Бір-бірінің мәдениетін таныған адам өзге ұлт өкілін жақсырақ түсінеді. Ал түсіністік артқан жерде күмән мен алалаушылықтың орны азаяды.
Сондықтан этномәдени бірлестіктердің жұмысы да маңызды.
Жаңа Иқан ауылының өзбек этномәдени бірлестігінің мүшесі Якупов Бабажанның кездесуге қатысуы осы бағыттағы өзара байланыстың нақты көрінісі болды.
Этномәдени бірлестіктер өз халқының мәдени мұрасын насихаттай отырып, сонымен бірге қоғамдағы жалпыұлттық құндылықтарды дәріптеуге үлес қоса алады.
Бұл – этностық ерекшелікті сақтай отырып, ортақ азаматтық бірегейлікті нығайтудың маңызды тетігі.
Ортақ Отан – ортақ жауапкершілік
Қазақстанда тұратын барлық азаматтарды біріктіретін ең маңызды құндылықтардың бірі – ортақ Отанға деген жауапкершілік.
Адамның этностық шығу тегі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ барлығына ортақ заң, ортақ қоғамдық кеңістік және ортақ ел болашағы бар.
Сондықтан елдің дамуына үлес қосу – әр азаматтың ортақ міндеті.
Жастарға осы түсінікті ерте жастан қалыптастыру қажет.
Жақсы оқу, мамандық меңгеру, еңбек ету, заңды сақтау, қоғамдық жұмыстарға қатысу және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау – елге қызмет етудің нақты көріністері.
Елжандылық – бірлікке бастайтын құндылық
Кездесу барысында жастарды елжандылыққа тәрбиелеудің маңызы да ерекше атап өтілді.
Елжандылық – тек мемлекеттік рәміздерді құрметтеу немесе Отан туралы жақсы сөз айту ғана емес. Ол адамның өзінің еліне, жеріне және қоғамына деген жауапкершілігінен көрінеді.
Нағыз патриот өз елінің заңын құрметтейді, қоғамдық тәртіпті сақтайды, білім алуға және еңбек етуге ұмтылады, қоғамдағы мәселелерге бейжай қарамайды.
Елжандылық пен этносаралық татулықтың арасында тікелей байланыс бар. Себебі өз елін сүйген азамат оның тұрақтылығы мен бірлігіне де жауапкершілікпен қарайды.
Жастар арасындағы диалогтың маңызы
Кез келген түсіндіру жұмысының нәтижелі болуы үшін жастармен ашық диалог орнату маңызды.
Оқушыға дайын ақпарат беріп қана қою жеткіліксіз. Оның пікірін тыңдау, сұрағына жауап беру және өз ойын еркін айтуына мүмкіндік жасау қажет.
«Ұлықбек ЖББМ» мектебіндегі кездесуде оқушылар тарапынан сұрақтар қойылып, ашық пікір алмасу алаңының қалыптасуы – осы тұрғыдан оң тәжірибе.
Мұндай формат жастардың тақырыпқа қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың сыни ойлау қабілетін дамытуға да ықпал етеді.
Әсіресе этносаралық қарым-қатынас, құқықтық мәдениет және қоғамдық жауапкершілік секілді күрделі мәселелерді диалог арқылы талқылау маңызды.
Ақпараттық қауіпсіздік және әлеуметтік желілер
Қазіргі таңда жастардың дүниетанымына әлеуметтік желілердің ықпалы зор.
Интернет кеңістігінде пайдалы ақпаратпен қатар араздықты қоздыратын, жалған мәлімет тарататын немесе белгілі бір әлеуметтік топтарға қатысты теріс пікір қалыптастыратын контент те кездеседі.
Сондықтан жастардың ақпараттық сауаттылығын арттыру қажет.
Оқушылар ақпараттың шынайылығын тексеруді, арандатушы контентке ермеуді, белгісіз ақпаратты таратпауды және әлеуметтік желілерде өз сөзінің жауапкершілігін түсінуді үйренуі керек.
Этносаралық татулық тұрғысынан бұл мәселе айрықша маңызды. Себебі әлеуметтік желідегі бір жауапсыз пікір немесе жалған ақпарат адамдар арасында түсініспеушілік туғызуы мүмкін.
Сондықтан цифрлық мәдениет те қазіргі заманғы азаматтық мәдениеттің бір бөлігіне айналды.
Толеранттылық – әлсіздік емес, мәдениеттілік
Қоғамдағы өзара түсіністіктің негізінде толеранттылық ұғымы жатыр.
Толеранттылық – өзгенің пікірін, мәдениетін немесе ерекшелігін қабылдай білу, бірақ бұл өз көзқарасынан бас тарту дегенді білдірмейді.
Керісінше, өз пікірін сақтай отырып, басқа адамның да пікір айту құқығын мойындау – өркениетті қарым-қатынастың белгісі.
Жастар арасында осы мәдениетті қалыптастыру маңызды.
Біреудің тіліне, ұлтына, сыртқы келбетіне немесе мәдени ерекшелігіне байланысты кемсітуге жол бермеу – қарапайым адамгершілік қағида.
Осындай қарапайым құндылықтар қоғамдық келісімнің берік негізін қалыптастырады.
Отбасы тәрбиесі мен қоғамдық келісім
Этносаралық татулықтың тамыры да отбасындағы тәрбиеден басталады.
Ата-ана баласына өзге адамдарды құрметтеуді, әр адамның қадір-қасиеті бар екенін, ұлтына немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан адамды бағалау қажеттігін үйретуі тиіс.
Бала үйде естіген сөзді, көрген әрекетті қайталайды.
Сондықтан отбасында кемсітуге, өшпенділікке немесе өзге этнос өкілдерін төмендетуге жол берілмеуі керек.
Керісінше, әртүрлі мәдениетке қызығушылық таныту, достықты бағалау және өзгелердің салт-дәстүріне құрметпен қарау тәрбиеленуі қажет.
Бұл тұрғыда ата-аналардың да қоғамдық келісім мәдениетін қалыптастырудағы рөлі үлкен.
Қоғамдық келісім – күнделікті өмірден басталады
Этносаралық татулықты тек арнайы іс-шараларда немесе мерекелік күндерде еске алу жеткіліксіз.
Ол күнделікті өмірде көрінуі тиіс.
Көршімен тату болу, мектепте сыныптасты құрметтеу, жұмыста әріптеспен жақсы қарым-қатынас орнату, қоғамдық орында өзгенің құқығын сыйлау – мұның барлығы қоғамдық келісімнің нақты көріністері.
Қоғамдық келісім үлкен ұрандардан емес, осындай қарапайым әрекеттерден қалыптасады.
Сондықтан әр азамат өз әрекетіне жауапкершілікпен қараған кезде ғана бірлік берік болады.
Саурандағы қоғамдық келісім мәдениеті
Сауран ауданы – тарихы терең, мәдениеті бай өңірлердің бірі. Ауданда түрлі этнос өкілдері өзара түсіністік пен татулық жағдайында өмір сүріп келеді.
Бұл – ауданның қоғамдық тұрақтылығы үшін маңызды құндылық.
Мұндай ортаны сақтау үшін тұрақты түрде түсіндіру және тәрбиелік жұмыстар жүргізудің маңызы зор.
Мектептердегі кездесулер осы жұмыстың маңызды бөлігі болып табылады. Өйткені жас ұрпақтың санасында қалыптасқан құндылықтар ертеңгі қоғамдық ортаның сипатын анықтайды.
«Ұлықбек ЖББМ» мектебіндегі кездесу де осы мақсатқа бағытталған маңызды жұмыстардың бірі болды.
Кездесудің тәрбиелік мәні
Іс-шара барысында оқушыларға этносаралық келісім мен өзара сыйластықтың қоғамдағы маңызы түсіндірілді.
Қатысушылар түрлі ұлт өкілдері арасындағы достық пен татулықтың ел дамуының маңызды кепілі екенін атап өтті.
Сонымен қатар құқықбұзушылықтың алдын алу мәселесіне назар аударылды.
Жастардың құқықтық сауаттылығын арттыру – олардың болашақта жауапты азамат болып қалыптасуына ықпал етеді.
Оқушылардың сұрақ қойып, өз пікірлерін ашық айтуы кездесудің мазмұнын одан әрі толықтырды.
Мұндай пікір алмасу жастардың қоғамдық мәселелерге деген қызығушылығын арттырып, өз ойын еркін жеткізуіне мүмкіндік береді.
Ортақ құндылықтар – қоғамды біріктіретін күш
Қоғамдағы адамдардың этностық ерекшеліктері әртүрлі болғанымен, оларды біріктіретін ортақ құндылықтар бар.
Олардың қатарында бейбітшілік, отбасы, еңбек, білім, заңға құрмет, адамгершілік, елжандылық және өзара сыйластық секілді ұғымдар бар.
Осы ортақ құндылықтарды дәріптеу – қоғамдық келісімді нығайтудың тиімді жолы.
Жастардың санасында «Біз әртүрлі болуымыз мүмкін, бірақ ортақ мақсатымыз бен ортақ Отанымыз бар» деген түсінік қалыптасуы қажет.
Бұл – этносаралық татулықтың берік негізі.
Қорытынды
Этносаралық татулық – бір күнде қалыптасатын құндылық емес. Ол үздіксіз тәрбие, өзара құрмет, түсіндіру және қоғамдық жауапкершілік арқылы орнығады.
Қоғамдағы бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау үшін әр азамат өз әрекетіне жауапкершілікпен қарауы керек. Әсіресе жас ұрпаққа татулықтың, достықтың және бірліктің маңызын түсіндіру – бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі.
«Ұлықбек ЖББМ» мектебінде ұйымдастырылған кездесу осы бағыттағы маңызды жұмыстардың бірі болды. Жаңа Иқан ауылының өзбек этномәдени бірлестігінің мүшесі Якупов Бабажан, «Қоғамдық келісім» КММ Сауран аудандық филиалының маманы Әди Мадияр және Жаңа Иқан ауылдық округі әкімінің орынбасары Исаев Бауыржанның қатысуы кездесудің мазмұнын кеңейтіп, оқушыларға түрлі қырынан ақпарат алуға мүмкіндік берді.
Мұндай кездесулердің басты нәтижесі – тек белгілі бір тақырыпты түсіндіру емес, жастардың бойында елжандылық, жауапкершілік, құқықтық сауаттылық, толеранттылық және өзара сыйластық секілді маңызды қасиеттерді қалыптастыру.
Қоғамдағы татулықты сақтау – әр азаматтың ортақ міндеті. Бірлік бар жерде тұрақтылық болады. Тұрақтылық бар жерде даму мен болашаққа деген сенім қалыптасады.
Сондықтан этносаралық келісім мәселесі әрдайым назарда болуы тиіс. Бұл бағыттағы жұмыстар мектептен басталып, отбасында жалғасып, қоғамдық ортада бекемделуі қажет.
Бірлік – ұран ғана емес, күнделікті өмірдегі өзара құрмет пен жауапкершіліктің көрінісі. Этносаралық татулық – ел тұрақтылығының тірегі, ал қоғамдық келісім – ортақ болашаққа бастайтын берік жол.
Сауран ауданында осы құндылықтарды жас ұрпақтың санасына сіңіруге бағытталған түсіндіру және тәрбиелік кездесулердің жалғасуы – қоғамдық тұрақтылықты нығайтуға, жастардың құқықтық сауаттылығын арттыруға және татулық мәдениетін орнықтыруға өз үлесін қоса бермек.
