Қоғамдық келісім – ел тұрақтылығының кепілі
Қоғамдық келісім – мемлекеттің тұрақты дамуы мен ел ішіндегі бейбіт өмірдің маңызды негіздерінің бірі. Қоғамда өзара түсіністік, құрмет пен сенім орныққан жағдайда ғана азаматтар ортақ мақсаттарға жұмылып, елдің әлеуметтік-экономикалық және рухани дамуына өз үлесін қоса алады. Сондықтан қоғамдық келісімді сақтау – белгілі бір мекеменің немесе жекелеген азаматтардың ғана міндеті емес, бүкіл қоғамға ортақ жауапкершілік.
Көпэтносты Қазақстан жағдайында қоғамдық келісімнің маңызы айрықша. Түрлі этнос өкілдерінің бір елде бейбіт өмір сүруі, өзара құрметпен қарым-қатынас жасауы және ортақ құндылықтар төңірегінде топтасуы – ел тұрақтылығының маңызды көрсеткіші.
Осы бағыттағы жұмыстар Сауран ауданында да жүйелі түрде жүргізіліп келеді. Соның бірі – «Қоғамдық келісім – ел тұрақтылығының кепілі» тақырыбында А.Байтұрсынұлы және Т.Айтжанов атындағы жалпы білім беретін мектептерде ұйымдастырылған түсіндіру кездесулері.
Іс-шараларға оқушылар, ұстаздар және мектеп ұжымдары белсенді қатысып, қоғамдық келісім, жалпыұлттық бірлік, этносаралық татулық, толеранттылық және азаматтық жауапкершілік мәселелері кеңінен талқыланды.
Кездесулерге аудандық өзбек этномәдени бірлестігінің төрағасы Құрманбай Рысбеков, «Қоғамдық келісім» КММ Сауран аудандық филиалының маманы Әди Мадияр және облыстық дін басқармасының теолог маманы Қайсар Мырзабай арнайы қатысып, өз ой-пікірлері мен өмірлік тәжірибелері арқылы оқушыларға маңызды мәселелерді түсіндірді.
Қоғамдық келісімнің мәні неде?
Қоғамдық келісім – адамдардың ортақ құндылықтар мен өзара құрмет қағидаттары негізінде бейбіт өмір сүруі. Бұл ұғым тек қоғамда қақтығыстардың болмауын ғана білдірмейді. Оның мазмұны әлдеқайда кең.
Қоғамдық келісім – азаматтардың бір-бірінің құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуі, заң талаптарын сақтауы, өзара түсіністік танытуы және елдің болашағына ортақ жауапкершілікпен қарауы.
Әр адамның көзқарасы, өмір салты немесе мәдени ерекшелігі әртүрлі болуы мүмкін. Алайда қоғамды біріктіретін ортақ құндылықтар бар. Олардың қатарында бейбітшілік, тұрақтылық, отбасы, еңбек, білім, адамгершілік, заңға құрмет және елжандылық секілді ұғымдар бар.
Осындай ортақ құндылықтар қоғамның ішкі тұтастығын қамтамасыз етеді.
Ел тұрақтылығы – ортақ құндылық
Кез келген мемлекеттің дамуы үшін тұрақтылық аса қажет. Тұрақтылық болған жерде азаматтар өз болашағын жоспарлап, білім алып, еңбек етіп, кәсіп бастауға және қоғамның дамуына үлес қосуға мүмкіндік алады.
Ал қоғамдағы тұрақсыздық адамдардың өзара сеніміне кері әсер етіп, әлеуметтік және экономикалық дамуға кедергі келтіруі мүмкін.
Сондықтан елдегі бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау – стратегиялық маңызы бар міндет.
Бұл ретте қоғамдық келісімнің орны ерекше.
Қоғамдық келісім адамдардың бір-біріне деген сенімін арттырады. Сенім бар жерде ынтымақтастық қалыптасады. Ынтымақтастық бар жерде ортақ мақсаттарға қол жеткізу мүмкіндігі артады.
Сондықтан қоғамдық келісім – ел тұрақтылығының маңызды негіздерінің бірі.
Жастар тәрбиесі – басты бағыт
Қоғамдық келісімнің болашағы бүгінгі жас ұрпақтың тәрбиесіне тікелей байланысты.
Мектеп оқушысы ертең қоғамның белсенді мүшесіне айналады. Ол болашақта түрлі салада еңбек етіп, қоғамдық өмірге араласады, отбасы құрады және келесі ұрпақтың тәрбиесіне ықпал етеді.
Сондықтан оның бойында бүгін қалыптасқан құндылықтар ертеңгі қоғамның сипатына әсер етеді.
Жастарға қоғамдық келісім туралы түсіндіру – белгілі бір терминдерді үйрету ғана емес. Оларға адамдар арасындағы қарым-қатынастың маңызын түсіндіру, өзгенің пікірін құрметтеуге, сабырлы болуға, жауапкершілікпен әрекет етуге және кез келген мәселені бейбіт жолмен шешуге тәрбиелеу маңызды.
А.Байтұрсынұлы және Т.Айтжанов атындағы мектептерде өткен кездесулердің негізгі мәні де осында.
Оқушыларға қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірліктің маңызы түсіндіріліп, елдегі тұрақтылықты сақтаудың әр азаматқа ортақ міндет екені айтылды.
Жалпыұлттық бірлік – ортақ мақсатқа бастайтын күш
Жалпыұлттық бірлік – қоғамның әртүрлі топтарын ортақ мақсатқа жұмылдыратын маңызды құндылық.
Бірлік дегеніміз – барлығының бірдей ойлауы емес. Керісінше, әртүрлі пікір мен көзқарастарға құрметпен қарай отырып, ортақ мүдде төңірегінде бірігу.
Демократиялық қоғамда адамдардың пікірлері әртүрлі болуы заңды. Ең маңыздысы – пікір айырмашылығын өзара құрмет пен диалог арқылы шешу.
Жастар осы мәдениетті ерте жастан меңгеруі керек.
Өз пікірін ашық айту мен өзгенің пікірін сыйлау бір-біріне қайшы ұғымдар емес. Керісінше, бұл – мәдениетті қоғамның негізгі белгілерінің бірі.
Этносаралық татулық – қоғамдық келісімнің маңызды бөлігі
Қазақстан – түрлі этнос өкілдері өмір сүретін ортақ шаңырақ.
Әр этностың өзіндік мәдениеті, салт-дәстүрі мен тарихи мұрасы бар. Осы ерекшеліктерді құрметтеу қоғамдағы өзара түсіністікті нығайтады.
Этносаралық татулық – бірліктің маңызды құрамдас бөлігі.
Әртүрлі этнос өкілдері бір-бірінің мәдениетін танып, салт-дәстүріне құрметпен қараған кезде қоғамда сенім қалыптасады.
Сондықтан жастар арасында өзге этностардың мәдениетіне құрметпен қарау, ұлтына байланысты кемсітушілікке жол бермеу және толеранттылық мәдениетін қалыптастыру маңызды.
Толеранттылық – қоғамдық мәдениеттің белгісі
Толеранттылық ұғымы қазіргі қоғам үшін ерекше маңызға ие.
Толерантты адам өзге адамның пікірін, мәдениетін немесе өмірлік ұстанымын құрметтей біледі. Бұл өз көзқарасынан бас тарту дегенді білдірмейді.
Керісінше, өз пікірін сақтай отырып, басқа адамның да пікір айту құқығын мойындау – өркениетті қарым-қатынастың белгісі.
Мектеп қабырғасынан бастап оқушыларға осы құндылықтарды түсіндіру маңызды.
Сыныптасының пікіріне құрметпен қарау, басқа адамның ерекшелігін мазақ етпеу, кемсітуге жол бермеу, дау туындаған жағдайда мәселені сабырмен шешуге ұмтылу – толеранттылықтың күнделікті өмірдегі нақты көріністері.
Дін және қоғамдық келісім
Кездесуге облыстық дін басқармасының теолог маманы Қайсар Мырзабайдың қатысуы да маңызды болды.
Қоғамдық келісімді сақтау мәселесінде діни сауаттылықтың орны ерекше. Жастардың діни ақпаратты дұрыс қабылдауы, діннің шынайы мәнін түсінуі және түрлі радикалды немесе деструктивті идеялардың ықпалынан сақтануы – қоғам қауіпсіздігі үшін маңызды.
Дін адамды ізгілікке, мейірімділікке, сабырлылыққа және адамгершілікке үндейтін құндылықтармен сабақтас болуы тиіс.
Сондықтан жастарға діни мәселелерді түсіндіруде ғылыми және зайырлы ұстанымдарға негізделген дұрыс ақпарат беру қажет.
Теолог мамандардың оқушылармен тікелей кездесуі жастардың көкейіндегі сұрақтарға жауап алуына және діни сауаттылығын арттыруына мүмкіндік береді.
Қоғамдық келісім және құқықтық мәдениет
Қоғамдық келісім заңға деген құрметпен тығыз байланысты.
Құқықтық мәдениеті жоғары қоғамда азаматтар өз құқықтарын ғана емес, міндеттерін де жақсы түсінеді.
Заңды сақтау – мемлекет алдындағы жауапкершілік қана емес, басқа азаматтардың құқықтарын құрметтеудің де көрінісі.
Жастарға құқықтық білім беру барысында олардың күнделікті өміріне қатысты мәселелерге басымдық берген жөн.
Мектептегі тәртіп, буллингтің алдын алу, интернеттегі қауіпсіздік, қоғамдық орында өзін ұстау, өзгенің ар-намысына нұқсан келтірмеу секілді мәселелердің барлығы құқықтық мәдениетпен байланысты.
Құқықты білетін және жауапкершілікті түсінетін жас кез келген келеңсіз жағдайға саналы түрде қарай алады.
Диалог – келісімнің басты құралы
Қоғамдық келісімнің маңызды тетіктерінің бірі – диалог.
Диалог арқылы адамдар бір-бірінің пікірін түсінеді, мәселелерді талқылайды және ортақ шешімге келуге мүмкіндік алады.
Сауран ауданындағы мектептерде өткізілген кездесулердің маңызды ерекшелігі – оқушылардың еркін пікір алмасуына мүмкіндік берілуі.
Кездесу барысында оқушылар өздерін қызықтырған сұрақтарын қойып, мамандардан жауап алды.
Бұл тәсіл жастардың қоғамдық мәселелерге деген қызығушылығын арттырады.
Сонымен қатар өз ойын ашық жеткізуге, сұрақ қоюға және басқа адамның пікірін тыңдауға үйретеді.
Отбасы – қоғамдық келісімнің алғашқы мектебі
Қоғамдық келісім мәдениеті ең алдымен отбасында қалыптасады.
Бала ата-анасынан адамдармен қалай қарым-қатынас жасау керектігін үйренеді. Үлкендерді сыйлау, кішіге қамқор болу, өзгенің пікірін тыңдау, жанжал кезінде сабыр сақтау сияқты қасиеттердің негізі отбасында қаланады.
Сондықтан ата-ананың бала тәрбиесіндегі жауапкершілігі ерекше.
Баланың бойында өзге ұлт өкілдеріне немесе басқа әлеуметтік топтарға қатысты теріс көзқарастың қалыптасуына жол бермеу қажет.
Керісінше, адамдардың әртүрлілігіне құрметпен қарау, достықты бағалау және қоғамдағы өзара көмек мәдениетін қалыптастыру маңызды.
Ақпараттық кеңістіктегі жауапкершілік
Қазіргі жастардың өмірін әлеуметтік желілерсіз елестету қиын.
Интернет жастарға білім алуға, жаңа ақпарат іздеуге және өзара байланыс жасауға кең мүмкіндік береді. Бірақ ақпараттық кеңістікте жалған ақпарат, арандатушы материалдар және қоғамдағы алауыздықты күшейтетін контент те кездеседі.
Сондықтан жастардың ақпараттық сауаттылығы маңызды.
Кез келген ақпаратқа бірден сенбей, оның дереккөзін тексеру, күмәнді ақпаратты таратпау және әлеуметтік желіде жазылған әрбір пікірдің жауапкершілігін түсіну қажет.
Әсіресе этносаралық немесе діни мәселелерге қатысты ақпараттарға ерекше сақтықпен қараған жөн.
Саналы интернет қолданушы қоғамдағы тұрақтылыққа зиян келтіретін ақпаратты таратпайды және арандатушы пікірлерге ермейді.
Қоғамдық келісім – күнделікті өмірдегі мәдениет
Қоғамдық келісім тек үлкен жиындарда немесе арнайы іс-шараларда айтылатын ұғым болмауы керек.
Ол күнделікті өмірден көрінуі тиіс.
Көршімен жақсы қарым-қатынас жасау, мектепте сыныптастарына құрмет көрсету, жұмыста әріптестерімен сыйластықта болу, қоғамдық орында тәртіп сақтау, өзгенің пікіріне түсіністікпен қарау – осының барлығы қоғамдық келісімнің көріністері.
Әр азамат өз әрекетіне жауапкершілікпен қараған кезде ғана қоғамдағы тұрақтылық нығаяды.
Сауран ауданындағы түсіндіру жұмыстарының маңызы
Сауран ауданында қоғамдық келісімді нығайту бағытында өткізілетін түсіндіру кездесулері жастардың дүниетанымын кеңейтіп, азаматтық жауапкершілігін арттыруға ықпал етеді.
Мектептерде өткізілетін мұндай іс-шаралар оқушыларды қоғамдық өмірдің маңызды мәселелерімен таныстырып қана қоймай, олардың бойында елжандылық, адамгершілік және толеранттылық құндылықтарын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Кездесулерге әртүрлі саланың мамандарының қатысуы да жұмыстың мазмұнын арттыра түседі.
Этномәдени бірлестік өкілі этносаралық татулықтың тәжірибелік маңызын түсіндірсе, қоғамдық келісім саласының маманы азаматтық бірлік мәселелеріне тоқталады. Ал теолог маман діни сауаттылық пен рухани құндылықтар тұрғысынан түсінік береді.
Осылайша бір тақырып бірнеше қырынан қамтылады.
Жастарға сенім – болашаққа сенім
Жастардың қоғамдағы орны ерекше.
Оларға тек тәрбие объектісі ретінде емес, қоғамның белсенді мүшесі ретінде қарау қажет.
Жастардың пікірін тыңдау, олардың ұсыныстарына көңіл бөлу, қоғамдық бастамаларға қатысуына мүмкіндік жасау – азаматтық белсенділікті арттырудың тиімді жолы.
Өз елінің болашағына жауапкершілікпен қарайтын жас қоғамдағы мәселелерге бейжай қарамайды.
Ол өз білімін жетілдіруге, еңбек етуге, қоғамдық ортаға пайда келтіруге және елдің дамуына үлес қосуға ұмтылады.
Сондықтан жастардың бойында қоғамдық келісім мен елжандылық құндылықтарын қалыптастыру – болашаққа жасалған маңызды қадам.
Қорытынды
«Қоғамдық келісім – ел тұрақтылығының кепілі» тақырыбында А.Байтұрсынұлы және Т.Айтжанов атындағы жалпы білім беретін мектептерде өткізілген түсіндіру кездесулері жастар тәрбиесі мен қоғамдық келісімді нығайту бағытындағы маңызды іс-шаралардың бірі болды.
Кездесуге қатысқан аудандық өзбек этномәдени бірлестігінің төрағасы Құрманбай Рысбеков, «Қоғамдық келісім» КММ Сауран аудандық филиалының маманы Әди Мадияр және облыстық дін басқармасының теолог маманы Қайсар Мырзабай оқушылармен ашық пікір алмасып, қоғамдағы бірлік пен татулықтың маңызын жан-жақты түсіндірді.
Мұндай кездесулердің басты мақсаты – жастарға белгілі бір ақпаратты жеткізу ғана емес, олардың санасында қоғамдық жауапкершілік пен азаматтық ұстанымды қалыптастыру.
Қоғамдық келісім – тұрақтылықтың, ал тұрақтылық – ел дамуының маңызды негізі.
Бірлік адамдардың әртүрлілігін жоюдан емес, сол әртүрлілікті өзара құрметпен қабылдаудан басталады. Әртүрлі пікірлер мен мәдениеттерді ортақ құндылықтар біріктірген жағдайда қоғамның ішкі тұтастығы нығая түседі.
Сондықтан қоғамдық келісімді сақтау – әр азаматтың ортақ міндеті. Ал бұл міндетті орындаудың ең тиімді жолы – жас ұрпақты елжандылыққа, толеранттылыққа, құқықтық мәдениетке, өзара сыйластыққа және жауапкершілікке тәрбиелеу.
Қоғамдық келісім бар жерде – тұрақтылық бар. Тұрақтылық бар жерде – даму бар. Ал бірлігі бекем елдің болашағы да берік.
